Përçarësit endokrinë
Çfarë janë përçarësit endokrinë?
Përçarësit endokrinë janë kimikate natyrale ose të prodhuara nga dora e njeriut që mund të imitojnë ose të ndërhyjnë në hormonet e trupit, të njohura si sistemi endokrin. Këto kimikate lidhen me shumë probleme shëndetësore si tek kafshët ashtu edhe tek njerëzit.
Gjëndrat endokrine, të shpërndara në të gjithë trupin, prodhojnë hormonet që veprojnë si molekula sinjalizuese pas çlirimit në sistemin e qarkullimit të gjakut. Sistemi endokrin kontrollon shumë procese biologjike si rritjen, fertilitetin dhe riprodhimin. Hormonet veprojnë në sasi jashtëzakonisht të vogla, por edhe ndërprerjet e vogla në ato nivele, mund të shkaktojnë efekte të rëndësishme zhvillimi dhe biologjike.
Si i hasim këto kimikate?
Përçarësit endokrinë gjenden në shumë produkte të përditshme, duke përfshirë disa produkte kozmetike, amballazhe ushqimesh dhe pijesh, lodra, qilima, pesticide etj. Kontakti me këto kimikate mund të ndodhë përmes ajrit, lëkurës, ushqimit dhe ujit. Përçarësit endokrinë nuk mund të shmangen ose eleminohen plotësisht, megjithatë ju mund të zvogëloni ekspozimin dhe rrezikun e çdo efekti të mundshëm shëndetësor.
Kimikate që mund të çrregullojnë sistemin tuaj endokrin
Sipas endokrinologëve në botë ekzistojnë gati 85,000 kimikate të prodhuara nga dora e njeriut, dhe 1,000 ose më shumë prej tyre mund të jenë përçarës endokrinë, bazuar në vetitë e tyre unike, por më poshtë ne po rendisim ato ndër më të zakonshmet dhe më të studiuarat:
Atrazina, është një nga herbicidet më të përdorura në botë, e përdorur shpesh për të kontrolluar barërat e këqija në kulturat e misrit, grurit dhe kallam sheqerit.
Bisfenoli A (BPA,) përdoret në prodhim, paketimin ushqimor, lodra etj. Rrëshirat BPA mund të gjenden në veshjen e disa ushqimeve dhe pijeve të konservuara.
Dioksinat, janë nënprodukt i disa proceseve të prodhimit, siç është prodhimi i herbicideve dhe zbardhja e letrës. Ato mund të lirohen në ajër nga djegia e mbeturinave dhe zjarret.
Perklorati, është një kripë pa ngjyrë e prodhuar dhe e përdorur si një kimikat industrial për të prodhuar raketa, eksplozivë dhe fishekzjarrë, të cilët mund të gjenden në disa ujëra nëntokësore.
Substancat per & polifluoroalkil (PFAS) janë një grup i madh kimikatesh që përdoren gjerësisht në prodhime industriale, siç janë shkuma e shuarjes së zjarrit, tiganët jo-ngjitës, letra dhe veshjet tekstile.
Ftalatet, janë një grup i madh komponimesh që përdoren si plastifikues të lëngshëm. Ato gjenden në qindra produkte, duke përfshirë disa paketime ushqimore, kozmetikë, aroma, lodra për fëmijë dhe tuba pajisjesh mjekësore. Kozmetika që mund të përmbajë ftalate përfshin manikyrin e thonjve, llakun e flokëve, locionin pas rrojës, pastruesin, shampon etj.
Fitoestrogjenet, janë substanca që gjenden natyrshëm me aktivitet të ngjashëm me hormonet që gjenden në disa bimë. Ato mund të kenë një efekt të ngjashëm me estrogjenin e prodhuar nga trupi. Psh. ushqimet e sojës përmbajnë fitoestrogjene.
Eteret e difenilit të polibrominuar (PBDE) përdoren për të krijuar retardantë flakësh për produkte të tilla si shkuma e mobiljeve dhe qilimat.
Bifenilet e poliklorinuara (PCB), të cilat u përdorën për të krijuar pajisje elektrike, siç janë transformatorët, dhe gjenden në lëngjet hidraulike, lëngjet e transferimit të nxehtësisë, lubrifikantët dhe plastifikuesit. PCB-të u prodhuan masivisht derisa u ndaluan në vitin 1979.
Triklosani, është një përbërës që më parë shtohej në disa produkte antimikrobike dhe të kujdesit personal, si sapunët e lëngshëm për trupin dhe sapunët.
Si i hasin njerëzit kimikatet që prishin sistemin endokrin?
Njerëzit mund të ekspozohen ndaj përçarësve endokrinë përmes ushqimit dhe pijeve të konsumuara, pesticideve të aplikuara dhe kozmetikës së përdorur. Në thelb, kontakti juaj me këto kimikate mund të ndodhë përmes dietës, ajrit, lëkurës dhe ujit.
Edhe doza të ulëta të kimikateve që prishin sistemin endokrin mund të jenë të pasigurta. Funksionimi normal endokrin i trupit përfshin ndryshime shumë të vogla në nivelet e hormoneve, megjithatë edhe këto ndryshime të vogla mund të shkaktojnë efekte të rëndësishme zhvillimi dhe biologjike.
Si të reduktohet ekspozimi?
-
Përdorni enë qelqi ose inoksi në vend të plastikës
-
Shmangni ngrohjen e ushqimit në enë plastike
-
Zgjidhni produkte “pa BPA” ose natyrale
-
Lajini mirë frutat dhe perimet
-
Kufizoni përdorimin e produkteve kozmetike me shumë kimikate
Nuk ka nevojë të bëheni perfekt — reduktimi gradual ka shumë rëndësi. Edhe ndryshime të vogla bëjnë diferencë.
